Tą publikacją chcemy przybliżyć Czytelnikom problematykę związaną z krytyką prasową. Jest ona częścią naszego życia społecznego, dlatego powinniśmy być świadomi jej roli i znaczenia.

„Krytyka jest działaniem społecznie pożytecznym i pożądanym, jeżeli podjęta została w interesie społecznym, jeżeli jej celem nie jest dokuczenie innej osobie oraz jeżeli ma cechy rzetelności i rzeczowości (tzw. dozwolona krytyka)”.

Działanie krytykującego nie jest więc bezprawne, jeżeli stanowi właściwy środek służący do ochrony uzasadnionego interesu społecznego lub prywatnego. Krytyka zmierzająca do zrealizowania ważnego społecznie celu, nie może być postrzegana jako niezgodna z prawem „nawet pomimo nadmiernej ekspresyjności opisu i ujemnej oceny, a także zbytniej ostrości sformułowań i argumentów, jeżeli jest to uzasadnione znaczeniem poruszonych problemów oraz zastosowaną literacką formą dozwolonej krytyki”.

Prawo prasowe nie definiuje pojęcia „krytyki prasowej”, tak więc interpretując je, należy kierować się regułami znaczeniowymi języka potocznego. Zgodnie z nimi, krytyką taką jest wypowiedź odzwierciedlająca stosunek jej autora do jakiegoś zjawiska i rozpowszechniona w prasie. Odrębną kwestią jest jednak wyegzekwowanie obowiązku odpowiedzi. Prawo w zasadzie nie przewiduje w tym zakresie żadnej sankcji ani środka odwoławczego. Jednak „obowiązek udzielenia odpowiedzi na przekazaną krytykę, jest obowiązkiem udzielenia informacji, brak tej odpowiedzi jest równoznaczny z odmową udzielenia informacji”. Tym samym odmowę jej udzielenia można zaskarżyć.

Krytyka może mieć charakter wypowiedzi opisowej lub ocennej. Wypowiedzi opisowe, czyli stwierdzenia faktów odnoszą się do zdarzeń lub sytuacji, zaś wypowiedzi ocenne, to rozważania o charakterze subiektywnym na temat działalności lub postępowania osoby krytykowanej. „W pierwszym przypadku zarzut krytyczny może być przedmiotem dowodzenia, natomiast w drugim przypadku nie podlega sprawdzeniu w kategoriach prawdy i fałszu, a badanie jego zasadności pozbawione byłoby intersubiektywnie sprawdzalnej miary”.

Tak czytamy w wyrokach Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego.

A teraz cytat z Ustawy Prawo prasowe, Art. 1: „Prasa, zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, korzysta z wolności wypowiedzi i urzeczywistnia prawo obywateli do ich rzetelnego informowania, jawności życia publicznego oraz kontroli i krytyki społecznej”.

Zatem krytyka i wolność krytyki, są praktyczną realizacją wolności słowa i wypowiedzi, gwarantowanych konstytucyjnie. Krytyka prasowa urzeczywistnia prawo obywateli do ich rzetelnego informowania. Prawo do opublikowania ujemnej oceny działalności zawodowej i publicznej, czy podniesienia konkretnych zarzutów, jest przedmiotem ochrony prawnej, zawartym w Art. 44 Ustawy Prawo prasowe. Przepis ten chroni krytykę, zakazując jej tłumienia i ograniczania, pod karą ograniczenia wolności lub grzywny. Ustawa gwarantuje przeto prasie, prawo do przedstawiania i krytyki wszelkich ujemnych zjawisk, a pośrednio osób, których dotyczą, oczywiście w granicach określonych prawem.

W strukturze krytycznej wypowiedzi można wyróżnić trzy grupy elementów: opisowe stwierdzenie faktów; ocenę tych faktów;formę, w jakiej następuje zarówno opis jak i ocena. Krytyka w sensie prawnym ma dwojakie odniesienie. Może być wypowiedzią stanowiącą ujemną ocenę dzieła (upublicznionego), działalności zawodowej lub publicznej – jest to wówczas krytyka przedmiotowa. Działalność zawodową podlegającą krytyce, stanowi profesjonalne świadczenie usług na rzecz osób trzecich i mające charakter zarobkowy. Natomiast działalnością publiczną podlegającą krytyce, jest każde działanie znajdujące się w sferze ogólnej dostępności. Może też krytyka dotyczyć konkretnej osoby – jest wtedy krytyką podmiotową.

Sam zarzut krytyczny powinien być sformułowany w miarę oględnie, w zgodzie z dobrymi obyczajami, w granicach niezbędnej potrzeby oraz winien służyć osiągnięciu celów rzeczywistych. Oczywiście granice dopuszczalnego krytycyzmu są szersze wobec osób publicznych i sprawujących władzę, niż w stosunku do osób prywatnych.

Należy podkreślić, iż publikujący materiał krytyczny, obowiązany jest do zamieszczenia opinii i odpowiedzi krytykowanych. Skrytykowana instytucja czy osoba, zawsze mogą zażądać udowodnienia postawionych im zarzutów.

Tyle na temat „oczywistych oczywistości”, jak mawia znany współczesny „klasyk”. Jak natomiast wygląda owa rzeczywista „oczywistość” na naszym gminnym gruncie. Jaki jest stosunek do krytyki prasowej naszych władz, jak zachowują się inni adresaci krytyki, jak reaguje się na propozycje i postulaty mieszkańców, zgłaszane za pośrednictwem Kuriera?

O tym w następnym numerze!

Redakcja

Komentarze (0)

Napisz Komentarz

Twoje Imie

Twój Komentarz

smaller | bigger

Subscribe via email (Registered users only)

Zapoznałem się i akceptuję warunki komentarzy.

Dodaj Komentarz